Banu Ismahasan z ludu Bunun od około dziesięciu lat przywraca do uprawy niemal zapomniane zboże z południowego wschodu Tajwanu. Tak zwane oil millet przetrwało suszę trwającą ponad 200 dni, tajfuny i powodzie. Mimo to trudno uczynić z niego roślinę opłacalną.

Zboże na czarną godzinę

Oil millet, w języku Bunun nazywane „dill”, występuje endemicznie na Tajwanie i rośnie dziko w górach. Dawniej rolnicy sadzili je obok podstawowego zboża, czyli prosa z gatunku foxtail millet. Miało być zabezpieczeniem na wypadek nieurodzaju lub klęski żywiołowej. Ponad 60 lat temu zniknęło prawie z pól, bo coraz łatwiej było o ryż.

Ismahasan, który ma 48 lat, przeczytał o roślinie w internecie. Potem przeglądał dokumenty historyczne i rozmawiał ze starszyzną. Jedna z kobiet pamiętała, że ostatni raz jadła je pół wieku temu. Uprawę zaczął od jednej wiechy. Dziś razem z rodzicami zbiera plon dwa razy w roku. Pole leży w wiosce Buklavu w powiecie Taitung, na części 2,2-hektarowego gospodarstwa, gdzie rosną też inne tradycyjne zboża Bunun.

Skąd ta odporność

  • Z jednego nasiona wyrasta 15–20 wiech, a łodygi same odrastają po ścięciu. Proso foxtail daje zwykle jedną wiechę z ziarna i trzeba je siać od nowa.
  • Podczas suszy sprzed kilku lat oil millet „pozostało jasnozielone”, gdy inne uprawy usychały.
  • Nie zaszkodziły mu tajfuny, powodzie ani epidemia rdzy, która dotknęła gospodarstwo.

Roślinie przyjrzała się Hsing Yue-ie, emerytowana profesor Academia Sinica i specjalistka od genetyki roślin. O oil millet usłyszała 15 lat temu na międzynarodowym forum. Okazało się, że tajwańskie okazy zebrane w latach 90. XIX wieku leżą w zbiorach brytyjskich Królewskich Ogrodów Botanicznych w Kew. Jej zespół odnalazł roślinę w górach i zbadał nasiona. Ich woskowa powłoka pozwala rosnąć bez nawadniania, nawozów i pestycydów, nawet na kiepskiej, kamienistej glebie. Ziarno jest bogate w olej, białko i minerały. Można je podawać ludziom i zwierzętom, a także wykorzystać jako paliwo.

Dlaczego nie ma chętnych

Ziarno jest drobne i pozbawione wyraźnego smaku, ale nadaje się na owsiankę, bułki na parze, chleb, a nawet popcorn. Kłopot w tym, że uprawa wymaga dużo pracy, a produkt jest znacznie droższy od ryżu, najpopularniejszego na Tajwanie zboża. Rodzinie Ismahasana trudno więc przekonać sąsiadów do sadzenia. Sam rolnik stawia sprawę prosto:

„Jeśli sami już tego nie jemy, to jak możemy oczekiwać, że zrobimy z tego opłacalny biznes?” – powiedział Banu Ismahasan.

Wartość nasion dostrzega Krajowe Centrum Zasobów Genetycznych Roślin na Tajwanie. Lin Yen-yu, asystent naukowy w centrum, nazywa je „bardzo cennymi” ze względu na różnorodność genetyczną i zdolność przystosowania. Nasiona leżą w foliowych opakowaniach aluminiowych w temperaturze minus 18 stopni Celsjusza i przy niskiej wilgotności. Mogą tak przetrwać dziesiątki lat. Lin zwraca uwagę, że gdy zmienią się metody uprawy lub klimat, wartość tych nasion może zostać dostrzeżona.

Co z tego wynika dla Polski

Bezpośrednio ta historia nas nie dotyczy. To roślina tajwańska i nic nie wskazuje, by miała trafić na europejskie pola czy do sklepów. Pokazuje jednak mechanizm, który jest znany także u nas. Susze i ekstremalna pogoda coraz częściej uderzają w rolnictwo również w Europie. Stare, lokalne odmiany i gatunki bywają wtedy cennym zasobem genów, nawet jeśli dziś nie opłaca się ich uprawiać.

Dlatego banki nasion, podobne do tajwańskiego, mają znaczenie jako zabezpieczenie na przyszłość. Przykład Ismahasana pokazuje też drugą stronę: sama ochrona nasion nie wystarczy, jeśli nikt nie uprawia i nie je danej rośliny.

Źródło: Phys.org – „Taiwan Indigenous farmer revives climate-resilient millet”

Author

Pin It polishcourse.pl humpday.com.pl rain-shine-sweet.com